Oferta wydawnicza - Książki
Tytuł: "Uroki Bukowiny" Tom I "Polacy na Bukowinie"
Rodzaj książki: 
Opublikowane
Rok wydania: 
2006
Autor: 
Wojciech Krysinski
Opis: 

W prezentowanej książce w sposób niemal doskonały znajduje odzwierciedlenie zagadnienie, jak do "małej historii" lokalnych miejscowości bukowińskich wsi wkraczają wydarzenia "wielkiej historii" między innymi konfliktów wielkich mocarstw i światowych wojen. Prezentowane w książce wyjaśnienia zajmowanych postaw i nieraz ambiwalencji świadomości narodowej i społecznej, z dużą siłą przekonującą przemawiają do czytelników. Społeczności polskie, rumuńskie, ukraińskie czy niemieckie wsi bukowińskich jawią się jako podmioty swoiście pojmowanego laboratorium socjologicznego i historycznego. W ramach tego laboratorium w sposób znakomity znaleźć można też materiały do studiów religioznawczych, a nawet z teorii dziedziny wychowania w tzw. rodzinach mieszanych narodowościowo, religijnie i kulturowo. Analizowane są konkretne przypadki rodzin czy wsi bukowińskich, w których nie problemy materialnego utrzymania rodzin wychodzą na plan pierwszy, lecz dylematy: do jakiej religii ma należeć dziecko, do szkoły z jakim językiem nauczania je posłać.
W tych mikrodecyzjach z punktu widzenia całej społeczności wsi z przeważającymi na przykład mieszkańcami polskimi, też daje znać wielka historia. Występują, jak przekonuje Autor książki, okresy kiedy trzeba było tego rodzaju decyzje rodzinne podejmować w sposób bardziej konformistyczny, ulegając właśnie naciskom wielkiej historii (przykładem może być okres dyktatury Nicolae Ceauşescu). Zawsze jednak podejmujący decyzje co do przyszłości swoich przyszłych pokoleń mieszkańcy analizowanych miejscowości bukowińskich w swojej świadomości kierowali się racjonalnością. Konstatacje i analizowane przypadki dylematów rodzin mieszanych w badanych wsiach pomagają rozwikłać trudny problem, z którym zmagają się do dzisiaj teoretycy i badacze zorientowani empirycznie: socjologowie, historycy, religioznawcy i przedstawiciele innych zainteresowań, co oznacza racjonalne zachowanie przedstawicieli mniejszości narodowych. Trzeba też przyjąć punkt widzenia racjonalności decyzji i zachowań samych mieszkańców wsi w odniesieniu do tego co jest racjonalne dla wielkiej struktury narodowej państwa np. uwikłanego w konflikt z państwem, z którego pochodzą członkowie mniejszości narodowej i kulturowej. Analizowany w książce dostatecznie długi okres historii polskich mieszkańców Bukowiny dostarcza wiele przykładów z dziedziny szerszego problemu poznawczego i praktycznego - co oznacza racjonalne zachowanie i jakie są następstwa decyzji rodzinnych np. w małżeństwach mieszanych narodowościowo, religijnie i kulturowo.
W aspekcie wielkiej historii można stwierdzić, że w książce nawiązano do znakomitej od strony naukowej koncepcji długiego trwania Fernanda Braudela, w Polsce bardziej znanego dzięki wydaniu jego książki "Historia i trwanie". Zaprezentowano bowiem w książce poświęconej "polskim wsiom" na Bukowinie znaczny czasowo i znaczący pod względem merytorycznym okres nazywany często historią Mitteleuropy. Analizy przeprowadzone przez Autora wyraźnie wskazują, że mimo występujących wydarzeń historycznych często o charakterze przełomowym dla społeczności badanych wsi, występują elementy "historii długiego trwania". Wiele norm postępowania w społeczności wsi, zwyczajów a nawet stylów życia z pokolenia na pokolenie przekazywanych okazuje się trwałych, zachowywanych w prawie niezmienionej formie, żeby powołać się na czadecką lub galicyjską odmianę, dzisiaj już anachroniczną, języka polskiego, jaką posługują się Polacy z badanych wsi.
Elementem trwałym okazuje się swoiście rozumiany genius loci, jakim odznaczają się bukowińskie wsie. Dla mieszkańców analizowane w książce wsie to nie są zwykłe miejsca, to są miejsca traktowane i kojarzone z domem, z własnym domem, miejscem do którego się wraca nawet obecnie, w dobie nasilonych wyjazdów mieszkańców do pracy w odległych krajach. Krajobraz i warunki naturalne nie ulegają zmianie, styl w architekturze domostw nie ulega zmianom. Zmiany następują natomiast dzięki instalowaniu urządzeń służącym wygodzie i higienie życia codziennego w budowanych nowych domach lub adaptowanych starych. Genius loci wsi bukowińskich jest na tyle swoistą cechą, że nie udaje się go uchwycić nawet poprzez najbardziej wysublimowane badania naukowe. Występują natomiast te nieuchwytne cechy w prywatnych rozmowach z odwiedzającymi te miejsca turystami, gośćmi z Polski, wreszcie w miejscowej poezji i pieśniach, jak to można znaleźć w cytowanych wierszach Bolka Majerika. Pozostaje zatem przewidywać, że duch tego miejsca zostanie także uchwycony w utworach beletrystycznych.
Przedstawione dotychczas oceny i uogólniające uwagi odnośnie do prezentowanej książki, skłaniają do stwierdzenia, że wiele poruszonych w niej zagadnień zachęca do głębszego zastanowienia, do podjęcia nowych odkrywczych badań, oraz do rewizji naukowej utrwalonych stereotypowych przekonań. Występują liczne inspirujące wątki. Od wielkich, niezwykle "modnych" w obecnej nauce, problemów jak globalizacja a społeczności lokalne, perspektywy i efekty radykalnego zmniejszenia zatrudnienia tradycyjnego na wsi w wyniku transformacji systemowych, do problemów w mikroskali społecznej, w której też może dochodzić do sprzeczności indywidualnych interesów (czy pilniejsza jest potrzeba wyższej jakości drogi, czy utworzenie własnego we wsi ośrodka zdrowia?).
Stwierdzić należy, że jak dotychczas polskie społeczności na Bukowinie, podobnie jak wszyscy pozostali mieszkańcy wsi, w niewielkim stopniu stali się beneficjentami wielkich przemian transformacji ustrojowej i gospodarczej w tej krainie. Najbardziej zyskali mieszkańcy wielkich miast, a w szczególności grupy i jednostki, którym udało się utworzyć własne, duże, średnie i małe przedsiębiorstwa. Badania z ubiegłego roku (2005, czerwiec) wykazały, że najbardziej intratnym zajęciem jest, według powszechnej opinii, praca w własnej firmie (70% badanych), niż zatrudnienie w sektorze prywatnym (17% badanych) czy w rolnictwie (znacznie mniejszy procent). Bukowina nie należy do wyżej rozwiniętych ekonomicznie i w zakresie poziomu życia regionów w skali Rumunii albo Ukrainy. W przypadku "polskich wsi" na Bukowinie jak dotychczas głównym źródłem finansowania poczynań modernizacyjnych jest praca za granicą a nie uruchamianie miejscowych zasobów w postaci przedsiębiorczości np. agroturystyki, która jest we wczesnej fazie rozruchu tego rodzaju usług.
Niezwykle istotnym problemem konkludującym przedstawione wieloaspektowe oceny książki jest jej przesłanie do współczesności. Polskie wsie na Bukowinie mimo wielu niezwykłych walorów nie spotykanych w żadnym innym regionie Europy, nie są dostatecznie znane i promowane jako turystyczne i wczasowe miejsca wypoczynku i poznawania historii. Pilnym postulatem wydaje się nawiązanie do tradycji okresu międzywojennego w Polsce, kiedy właśnie przedstawione w książce wsie były bardzo popularne jako miejsca letniskowe szczególnie w sferach urzędniczych i wojskowych. Obecnie, tak jak i poprzednio, należy podczas popularyzacji w Polsce tych terenów wykorzystać niezwykle istotny atut, jakim jest możliwość kontaktowania się z mieszkańcami Bukowiny w języku polskim - w końcu mieszka tam ponad 8 tys. Polaków, z czego ponad połowa w kilku wioskach. Odwiedzanie Bukowiny, jak przekonuje zawartość tej książki, to nie tylko zetknięcie się z urokami krajobrazu, czystym środowiskiem naturalnym, lecz także poznawanie zabytków historycznych utrwalających dzieje Środkowej Europy, w których to wydarzeniach przejawia się również znaczna część historii Polski.

Prof. dr hab. Władysław Misiak